[00:00:02] Speaker A: Welkom bij de Ministry of Lost Voices. Mijn naam is Valérie en om redenen die stilaan steeds moeilijker uit te leggen zijn, ben ik blijkbaar de archivist van de Ministry of Lost Voices geworden. En de ministry begon met een vrij eenvoudige vraag van mezelf. Hoeveel vrouwen zijn er in de loop van de geschiedenis ergens tussen wat ze werkelijk deden en wie ze werkelijk waren, en wat wij uiteindelijk besloten te onthouden, een deel van hun stem kwijtgeraakt? Ik dacht aanvankelijk dat ik er een paar zou vinden. Maar hoe langer ik zocht, hoe meer namen er opdoken. Vrouwen die schreven en schilderden, bijvoorbeeld. componeerden, maar ook onderzochten, reisden naar plaatsen waar ze volgens de regels van hun tijd eigenlijk helemaal niet hoorden te komen, ideeën ontwikkelden waar niemand om gevraagd had en zich tot grote administratieve ergernis van hun tijdgenoten niet altijd gedroegen zoals het van hen werd verwacht. En sommige van die namen kende ik natuurlijk andere helemaal niet. Misschien nog interessanter waren de vrouwen van wie ik dacht dat ik hun verhaal wel kende. Tot ik wat beter begon te kijken en ontdekte hoeveel erachter die paar regels in een geschiedenisboek verborgen zat. En dus besloot ik jawel een archief te bouwen. Niet alleen deze podcast. maar een plek waar we iedere maand één dossier openen en één vrouw opnieuw proberen te vinden. Hier, in deze podcast, gaan we op zoek naar haar verhaal. We kijken naar de wereld waarin ze leefde, naar wat ze deed en naar wat ze achterliet, maar ook naar wat er onderweg verloren is gegaan, verkeerd is geïnterpreteerd of simpelweg uit beeld is verdwenen. Maar het onderzoek zou het onderzoek niet zijn als het hier zou stoppen wanneer deze aflevering eindigt. Want de Ministry bestaat ook buiten deze podcast. Er bestaat echt een fysiek archief. En luister nu goed. Want iedere maand verlaat één case file de Ministry en reist het, wonderlijk genoeg, zonder enige vorm van tijdmachine, gewoon met de post, naar onze custodians. En dat kan ook naar jou. En ik weet niet wanneer jij voor het laatst een echte brief hebt gekregen die geen rekening, reclamefolder of mededeling was, maar ik vind dat we daar dringend opnieuw iets aan moeten doen. Want er is iets merkwaardig fijns aan wachten op post waarvan je weet dat ze komt, maar waarvan je nog niet precies weet wat erin zal zitten. Aan thuiskomen en tussen alles wat je nog moet doen, de hele to-do-lijst, plots een enveloppe zien liggen die echt niets van je vraagt. Geen melding, geen scherm, geen wachtwoord, alleen jouw naam op een enveloppe. Je neemt die mee naar binnen. Je maakt misschien eerst een kopje thee of koffie en scheurt meteen de enveloppe open, omdat geduld, en vooral jouw geduld, zodanig op de proef is gesteld geworden. En dan begint het. Je ontdekt een brief. Een persoonlijke brief die deze vrouw geschreven heeft aan de vooravond van een belangrijke gebeurtenis in haar leven. Een historisch dossier. Documenten, kaarten, reproducties, kleine bewijsstukken en vreemde dingen die je misschien eerst niet helemaal kunt plaatsen. Sporen van een vrouw en van de wereld waarin ze leefde. Dingen die je kunt vasthouden, bewaren, verzamelen en later opnieuw ontdekken. Of zelfs, en dat is mijn grote droom, doorgeven. En ergens tussen die papieren zit altijd iets wat we nog niet helemaal kunnen verklaren. Een spoor naar een volgend dossier. Want een custodian ontvangt niet alleen een verhaal. Jij wordt onderdeel van het onderzoek. En er is nog iets. Er bestaat binnen de ministry een kamer die officieel niet bestaat. wat natuurlijk precies het soort kamer is waar jij onmiddellijk naar binnen wilt. De listening room. Daar proberen we iets wat historisch gezien onmogelijk is. We gaan met deze vrouw in gesprek. De vrouwen die je hier leert kennen, zijn echt. Hun levens zijn echt en hun geschiedenis wordt onderzocht. Maar wanneer het historisch archief ophoudt met spreken, staat de ministry zichzelf toe om voorzichtig te verbeelden. De gesprekken in de Listening Room hebben dus nooit werkelijk plaatsgevonden. De antwoorden worden geschreven vanuit wat we weten over haar leven, haar tijd, haar werk en wat ze zelf heeft achtergelaten. Hier, in de podcast, zal ik straks de deur heel even voor jou openzetten. Maar niet te lang, want het volledige gesprek blijft in de Listening Room, uitsluitend voor onze custodians. En omdat heel vaak stemmen zich nooit goed aan grenzen hebben kunnen houden, doet de ministry dat ook niet. Iedere aflevering verschijnt in het Nederlands en in het Engels. Het verhaal en het archief blijven hetzelfde. En de vrouw naar wie we op zoek gaan uiteraard ook. Alleen de taal waarin we haar verhaal vertellen verandert. Dus of je nu via de Nederlandse of Engelse deur bent binnengekomen, wees welkom. Je bevindt je in hetzelfde archief. En nu is het hoog tijd om onze eerste vrouw te vinden. En daarvoor moeten we meer dan 800 jaar terug in de tijd. Hildegard van Bingen. Om Hildegard te vinden, moeten we terug naar een wereld die bijna niets meer met onze gemeen lijkt te hebben. Het jaar 1098. Boeken worden met de hand geschreven. Kennis reist langzaam. Muziek bestaat zolang iemand haar zingt en verdwijnt wanneer de laatste stem wegsterft, tenzij iemand de moeite neemt haar vast te leggen. Voor de meeste vrouwen wordt het leven grotendeels bepaald door de plaats waar ze geboren worden, de familie waartoe ze behoren en de beslissingen die anderen voor hen nemen. En ergens in die wereld wordt een meisje geboren dat later boeken zal schrijven, muziek zal componeren, religieuze gemeenschappen zal leiden en met de machtigste mannen van haar tijd zal corresponderen. En je gelooft het nooit, zelfs woorden zal bedenken, omdat de bestaande taal haar blijkbaar niet volstaat. Maar daar weet niemand in 1098 iets van. Hildegard zelf trouwens ook niet. Ze is nog maar een kind wanneer ze wordt toevertrouwd aan Jutta von Sponheim, bij de Benedictijnse gemeenschap van Disibodenberg. Daar wordt haar wereld kleiner in kilometers, maar tegelijkertijd groter in alles wat er in haar hoofd kan gebeuren. Ze leert lezen en schrijven, maakt kennis met de psalmen en de liturgie en leert zingen. En ze ziet dingen. Dat doet ze volgens haar eigen latere beschrijvingen, trouwens al van jongs af aan. Licht, beelden, dingen die anderen helemaal niet zien. Vandaag willen we daar onmiddellijk een verklaring voor. We willen weten of het bijvoorbeeld migrijnen was, een neurologisch verschijnsel, religieuze extase of iets anders. Maar op meer dan 800 jaar afstand kunnen we dat niet weten. Wat we wel weten, is dat Hildegard zelf geloofde dat wat ze zag betekenis had en dat ze er lange tijd over zwijgt. Dat vind ik misschien wel het fascinerendste begin van haar verhaal. Want de vrouw die we vandaag leren kennen, omdat er zoveel van haar stem bewaard is gebleven, begon als iemand die aarzelde om die stem te gebruiken. Jaren worden decennia. Hildegard blijft in de gemeenschap, leert, observeert, zingt en groeit uiteindelijk uit tot iemand naar wie andere vrouwen kijken voor leiding. En wanneer Jutta in 1136 sterft, wordt Hildegard gekozen om de gemeenschap te leiden. Ze is dan ergens in de dertig. Nog altijd ligt het grootste deel van wat wij van haar naam kennen en aan haar naam verbinden voor haar. Dat vind ik heerlijk. Wij hebben de neiging om levens achteraf logisch te maken. We kijken naar een uitzonderlijke vrouw en doen alsof haar bestemming ergens zichtbaar moet zijn. Maar een leven voelt nooit zo terwijl je het leeft. Want op dat moment is er echt geen bordje dat zegt hier begint het gedeelte waarvoor ze je over 900 jaar nog zullen herinneren. En dan, wanneer Hildegard in de veertig is, gebeurt er iets. Ze besluit niet langer te zwijgen over wat ze ziet. Of misschien is tussen aanhalingstekens besluit zelfs het verkeerde woord, want in haar eigen beschrijving voelt het eerder alsof ze niet langer kan zwijgen. Ze begint haar visionen vast te leggen. En probeer nu even voor de nieuwsgierige te vergeten wat je nu al weet over hoe het verhaal afloopt. Er is nu geen Hildegard von Bingen op Wikipedia, geen heilige, geen dokter van de kerk, geen beroemde middeleeuwse componiste. Er is alleen een vrouw in de twaalfde eeuw die zegt, ik heb iets gezien en ik wil dat het wordt opgeschreven. Dat is een behoorlijk riskante zin. Gelukkig staat ze er niet alleen voor. Volmar wordt een belangrijke medewerker, schrijver en vertrouweling en helpt haar bij het vastleggen van haar werk. Zo ontstaat uiteindelijk Scythias, Ken de Wegen. Een groot werk waarin Hildegard haar visionen beschrijft en probeert te begrijpen wat ze betekenen. En dan gebeurt er iets onwaarschijnlijk. Mensen beginnen haar te geloven. Maar meer nog, mensen beginnen haar te lezen. Haar werk bereikt kerkelijke autoriteiten en tijdens de synode van Trier komt het uiteindelijk onder de aandacht van Paus Eugenius III. De vrouw die jarenlang aarzelde om over haar visionen te spreken krijgt nu vanuit de kerk de aanmoediging om verder te schrijven. Dat verandert iets. Niet plotseling en ook niet magisch, maar haar wereld wordt wel groter. En haar stemmel. Hildegard wil niet langer dat haar gemeenschap afhankelijk blijft van Dissy Bodenberg. Ze wil haar eigen plek, een eigen klooster, een gemeenschap waarover zijzelf de leiding heeft. En daar komt uiteraard verzet tegen. Maar Hildegaard zou Hildegaard niet zijn, ze zet door. Rond 1150 verhuist haar gemeenschap naar Roepertsberg bij Bingen. Later komt daar nog een tweede gemeenschap in Aai-Bingen bij. En vanaf dat moment wordt het bijna moeilijk om Hildegaard nog bij te houden. Want ze schrijft niet alleen over haar visionen, ze componeert ook muziek. En die klinkt anders dan je misschien verwacht van iemand die bijna negen eeuwen geleden leefde. Ze kan uitbundig zijn, stijgend, bijna onrustig, alsof de menselijke stem voortdurend probeert ergens te komen waar woorden alleen niet geraken. Misschien is dat ook waarom haar muziek zo goed bij haar past. Hildegard lijkt voortdurend tegen de grenzen van de taal aan te lopen. En uiteindelijk doet ze iets heel vreemds. Ze bedenkt gewoon een nieuwe taal. La lingua ignota. Letterlijk haar onbekende taal. Die bevat honderden woorden die ze zelf samenstelde. En daarnaast kennen we ook haar litere ignote, een eigen alfabet waarvan afbeeldingen bewaard zijn gebleven. En waarom ze dat precies deed, helaas, dat weten we niet. Ik hoop eerlijk gezegd dat we dit raadsel ook nooit helemaal oplossen. Er is iets onweerstaanbaars aan het idee van een twaalfde-eeuwse vrouw die naar de talen om haar heen keek en blijkbaar dacht, nee, dat is nog niet genoeg. Ondertussen blijft ze schrijven over God en de kosmos, maar ook over de natuurlijke wereld, planten, het lichaam, ziekte, gezondheid. Niet als een moderne wetenschapper of arts, want dat zou haar uit haar eigen tijd halen, maar als iemand die ervan overtuigd is dat lichaam, natuur en geest niet los van elkaar bestaan. En wanneer je al die verschillende hildegardens naast elkaar legt, gebeurt er iets merkwaardigs. De mystica past eigenlijk niet helemaal bij de componisten. En de componisten niet helemaal bij de vrouw die over planten schrijft. De vrouw die in een klooster leeft niet helemaal bij degene die een eigen taal bedenkt. En geen van hen past helemaal bij het beeld dat we gemakkelijk van een middeleeuwse non maken. Misschien is dat precies waarom ik haar zo interessant vind. Want Hildegard weigert in een hoekje en een hokje geduwd te worden. En tijdens mijn onderzoek voor dit dossier begon mijn bureau er op een bepaald moment ook steeds minder uit te zien als een bureau. Want er lagen afbeeldingen uit manuscripten, er lag muziek, lage plantenkaarten, aantekeningen, reproducties en stukken tekst door elkaar en ergens daartussen lag uiteindelijk ook de brief die onderdeel zou worden van deze eerste case. En toen begreep ik opnieuw waarom ik wilde dat het ministerie een fysiek archief zou hebben. Want wanneer je al die sporen naast elkaar legt, verdwijnt de historische figuur. Er verschijnt langzaam een echte vrouw. Een vrouw die een groot deel van haar leven binnen kloostermuren doorbracht, maar wie in stem daar uiteindelijk ver buiten zou reizen. Want Hildegard begint brieven te schrijven, veel brieven. Aan mensen die aanzienlijk meer macht hebben dan zij. Bischoppen, geestelijke, adelijke vrouwen, vorsten. Onder de mensen met wie ze correspondeert, bevindt zich zelfs keizer Frederik Barbarossa. En hier wil ik even stoppen. Want denk terug aan het meisje waarmee we begonnen. Een kind dat in een religieuze gemeenschap terechtkomt. Een meisje die dingen ziet die anderen niet zien. Een jonge vrouw die zwijgt over wat er in haar hoofd gebeurt en zet haar tegenover deze Hildegard. Een vrouw die schrijft naar de machtigste mensen van haar tijd. Er zit ergens tussen die twee vrouwen een moment waarop iets verschuift. Een moment waarop iemand die bang was om haar stem te gebruiken, besluit dat diezelfde stem het waard is om toch gehoord te worden. En tijdens het maken van deze aflevering breef ik met een vraag zitten. Wat gebeurt er met een vrouw wanneer ze ontdekt dat haar stem gezag heeft? Want vanaf hier wordt Hildegards verhaal nog interessant. Ze gebruikt haar stem niet alleen om te schrijven en te componeren, ze gebruikt die ook tegenover mensen die machtiger zijn dan zij. Ze zal zich mengen in conflicten. Ze zal mensen terechtwijzen die haar het zwijgen hadden kunnen opleggen. En aan het einde van haar leven zal ze nog één beslissing nemen die haar opnieuw tegenover de autoriteiten van de kerk brengt, waaraan ze haar hele leven heeft gewijd. Maar dat dossier, dat gaan we hier niet volledig openen. Om te begrijpen waarom Hildegard dat deed, wil ik haar één vraag stellen. En daarvoor moeten we naar een andere kamer. De listening room. Wat jij nu gaat horen, is geen historisch interview. Dit gesprek heeft nooit plaatsgevonden. Hildegard van Bingen stierf in 1179, wat zelfs voor de Ministry of Lost Voices enkele logistieke moeilijkheden oplevert. Haar antwoorden zijn verbeeld vanuit het historisch archief, haar overgeleverde werk en wat we over haar leven weten. Haar stem hier is de onze. Haar geschiedenis, die van haar. Hildegard, je hebt een groot deel van je leven dingen gezien en ervaren die andere mensen niet konden zien. Was je ooit bang dat niemand je zou geloven? [00:14:49] Speaker B: Natuurlijk was er angst. Maar er komt een moment waarop zwijgen beangstigender wordt dan spijken. [00:14:56] Speaker A: Zag je jezelf als een moedige vrouw? [00:15:00] Speaker B: Nee, ik zie mezelf niet als een moedige vrouw. Ik zie mezelf als iemand met verantwoordelijkheid. En moed is een woord dat anderen vaak gebruiken wanneer het gevaar voorbij is. Wanneer je ermee beneden zit, denk je heel zelden aan moed. Je denkt aan wat er moet gebeuren en dat doe je dan. [00:15:22] Speaker A: Maar je leefde wel in een wereld waarin de ruimte voor vrouwen bijzonder klein kon zijn. Jij schreef, je componeerde, leidde een gemeenschap en bouwde uiteindelijk een eigen klooster. Was er dan nooit een moment waarop je dacht, ja, dit is mij niet toestaan? [00:15:37] Speaker B: Ja, natuurlijk, maar toeverstaan en mogelijk, dat is niet hetzelfde. [00:15:45] Speaker A: En als je vrouw vandaag één vraag zou mogen stellen, welke zou die dan zijn? [00:15:51] Speaker B: Ik zou hun vragen, Laron, zouden... Ja, [00:15:54] Speaker A: ja, ja, ik weet het. Maar dit is de publieke afdeling van de Ministry en blijkbaar bestaan er toch nog regels. Zelfs hier. Het antwoord op die vraag in het volledige gesprek met Hildegaard bevindt zich achter de gesloten deuren van de Listening Room. En dat is waar jij kunt besluiten of je alleen naar haar verhaal wil luisteren of dat je het archief zelf wil binnengaan. Want wanneer je custodian wordt, krijg je niet alleen toegang tot het volledige gesprek, er komt ook iets naar je toe. Met de echte post. En misschien is dat wel mijn favoriete onderdeel van dit project. Want we zijn het een beetje verleerd om ergens op te wachten. Alles is instant geworden. Een boek verschijnt met een klik op je scherm. Muziek begint voordat je goed hebt besloten wat je eigenlijk wil horen. Een bericht reist sneller naar de andere kant van de wereld dan jij een enveloppe kunt dichtplakken. En dat is fantastisch. Maar ergens zijn we ook iets waardevols kwijtgeraakt. Verlangen. Anticipatie. Het plezier van weten dat er iets onderweg is. Van je brieven bezopen en denken, misschien vandaag. En daar ligt hij dan, een enveloppe met jouw naam erop. Niet omdat iemand iets van je wil, maar omdat ergens een verhaal op jou heeft gewacht. Je neemt het dossier mee naar binnen, je hoeft echt nergens op te klikken, je hoeft niet te swipen, je hoeft geen volledige video te bekijken voordat je aandacht alweer ergens anders naartoe wordt getrokken. Je mag gewoon gaan zitten, comfortabel, de enveloppe openen, het papier voelen, misschien zelfs ruiken. Een brief lezen die speciaal voor jou en dit dossier is geschreven. Door Hildegard. De documenten bekijken, de kleine sporen onderzoeken en op een bepaald moment iets vinden waarvan je niet begrijpt waarom het in deze enveloppe zat. Want in Hildegards casefile bevindt zich iets dat niet van haar is. Ik weet dat omdat het inmiddels een tijdje op mijn bureau ligt. Het papier klopt niet. De tijd klopt ook niet. En het hoort absoluut niet thuis in een dossier over een vrouw uit de twaalfde eeuw. En tot hiertoe hebben we geen naam. We hebben geen afzender. We hebben alleen twee gegevens. Een plaats en een jaartal. Parijs, 1943. Dat spoor gaat als eerste naar onze custodians. Ik vertel je dus nog niet wie erachter zit. Dat zou tegen de regels zijn en bovendien ook veel minder leuk. Als je Kees LV001 bestelt, ontvang je Hildegaards dossier thuis. met de post, met haar brief, het historische materiaal dat we voor haar hebben samengesteld, de sporen uit haar wereld, toegang tot haar volledige gesprek in de listening room en de eerste aanwijzing naar het dossier dat hier geopend zal worden. Je kunt één casefile ontvangen of drie, zes, twaalf maanden in het archief blijven. En het mooie is dat je de volgende vrouw niet simpelweg uit een catalogus kiest. Je ontdekt haar, zoals ieder goed mysterie hoort. te beginnen. Case LV001 blijft open voor bestellingen tot 20 oktober. Daarna sluit het dossier en beginnen wij met de voorbereiding van je post. En ergens begin november zullen op verschillende deurmatten enveloppen verschijnen die daar de dag ervoor nog niet lagen. Ik hoop vurig dat er één van jou bij zit. En als je iemand kent die boeken verslindt, te lang in musea blijft hangen, prachtige papierwaren nooit durft weg te gooien, altijd wil weten wat er achter een gesloten deur zit en waarschijnlijk veel te enthousiast zou worden van mysterieuze post, dan mag je haar natuurlijk ook custodian maken door haar dit cadeau te schenken. Sommige mensen zijn nu eenmaal bijzonder gemakkelijk gelukkig te maken. Je moet ze gewoon de juiste enveloppen geven. En als je alleen hier wilt blijven luisteren, ben je minstens even welkom. Volg de podcast, like het, bewaar de aflevering, stuur ze gerust door naar iemand die volgens jou ook thuishoort in een nogal twijfelachtig georganiseerd historisch ministerie. Want er liggen nog zoveel dossiers op mijn bureau te wachten. En ik vrees dat ons filingproblem aanzienlijk groter is dan aanvankelijk gedacht. Voor vandaag sluiten we Kees LV001, Hildegard van Binge. Geboren rond 1098, gestorven in 1179. Meer dan 800 jaar later wordt haar muziek nog gezongen, haar werk nog gelezen en proberen wij nog altijd te begrijpen wat zij zag wanneer zij naar de wereld keek. Misschien is dat wel wat het betekent wanneer een stem werkelijk overleeft. Niet dat ieder woord bewaard wordt, maar dat iemand eeuwen later nog altijd nieuwsgierig genoeg is om de volgende bladzijde om te draaien. Ik ben Valérie en ik ben jullie archivist. Dit was The Ministry of Lost Voices. Dank je wel om te luisteren, maar vooral namens Schildegaard, dank je wel om haar niet te vergeten.